Bị sởi kiêng gì? Những điều cần tránh và cách chăm sóc để nhanh hồi phục

Khi mắc bệnh sởi, người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng như sốt cao, ho, sổ mũi, mắt đỏ và phát ban toàn thân. Đây là bệnh truyền nhiễm do virus gây ra, có khả năng lây lan nhanh và tiềm ẩn nhiều biến chứng nếu không được chăm sóc đúng cách. Vì vậy, bên cạnh việc thăm khám và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ, chế độ ăn uống, sinh hoạt cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục.

Vậy bị sởi kiêng gì để hạn chế khó chịu, tránh biến chứng và giúp cơ thể nhanh khỏe? Người mắc sởi có cần kiêng tắm, kiêng gió, kiêng một số loại thực phẩm hay không? Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết những thắc mắc này, đồng thời cung cấp thông tin về thời gian hồi phục và cách chăm sóc người bệnh khoa học.

Bệnh sởi là gì? Những dấu hiệu nhận biết thường gặp

Khái niệm bệnh sởi

Bệnh sởi là gì? Sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus sởi thuộc họ Paramyxoviridae gây ra. Bệnh lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp khi người lành hít phải các hạt dịch tiết chứa virus được phát tán khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện.

Sởi có khả năng lây nhiễm rất cao. Người chưa có miễn dịch khi tiếp xúc gần với người mắc bệnh có nguy cơ nhiễm virus đáng kể. Virus cũng có thể tồn tại trong không khí hoặc trên bề mặt bị nhiễm trong khoảng thời gian lên đến hai giờ.

Bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên trẻ nhỏ, người chưa được tiêm vaccine đầy đủ, phụ nữ mang thai và người có hệ miễn dịch suy yếu thường có nguy cơ gặp biến chứng nghiêm trọng hơn.

Hiện nay, chưa có thuốc đặc hiệu tiêu diệt virus sởi. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào giảm triệu chứng, bổ sung nước, dinh dưỡng và phòng ngừa các biến chứng. Tiêm vaccine là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất.

Các triệu chứng thường gặp khi mắc bệnh sởi

Bệnh sởi thường có thời gian ủ bệnh khoảng 7–14 ngày sau khi tiếp xúc với virus. Những biểu hiện ban đầu khá giống cảm cúm thông thường nên nhiều người dễ nhầm lẫn. Các triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Sốt, đôi khi sốt cao và kéo dài.
• Ho khan, đau họng, chảy nước mũi.
• Mắt đỏ, chảy nước mắt, nhạy cảm với ánh sáng.
• Xuất hiện các đốm trắng nhỏ bên trong niêm mạc má, thường gọi là đốm Koplik.
• Phát ban đỏ bắt đầu từ mặt, sau đó lan xuống cổ, thân mình, tay và chân.

Thông thường, ban sởi xuất hiện sau vài ngày có triệu chứng đường hô hấp. Khi ban lan rộng, người bệnh có thể tiếp tục sốt và cảm thấy mệt mỏi.

Nếu xuất hiện những dấu hiệu nghi ngờ mắc sởi, người bệnh nên liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá và hướng dẫn. Không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào biểu hiện phát ban ngoài da.

Bị sởi kiêng gì để bệnh nhanh khỏi và hạn chế biến chứng?

Việc kiêng khem khi mắc sởi cần được hiểu đúng. Người bệnh không cần nhịn ăn, kiêng tắm hoặc nằm bất động trong phòng kín. Điều quan trọng là tránh những yếu tố khiến cơ thể mệt mỏi, mất nước, kích ứng và làm tăng nguy cơ lây nhiễm cho người khác.

Kiêng tiếp xúc với nhiều người và nơi đông đúc

Đây là một trong những điều quan trọng nhất khi mắc bệnh sởi. Virus có khả năng lây lan qua không khí và dịch tiết đường hô hấp, vì vậy người bệnh cần hạn chế tiếp xúc với những người xung quanh. Đặc biệt, nên tránh tiếp xúc với trẻ sơ sinh, trẻ chưa tiêm đủ vaccine, phụ nữ mang thai và người có hệ miễn dịch yếu. Đây là những nhóm có nguy cơ gặp  biến chứng cao khi nhiễm sởi.

Người mắc bệnh nên nghỉ ngơi tại nhà, hạn chế đi học, đi làm hoặc tham gia các hoạt động tập thể. Theo hướng dẫn của CDC, người bệnh cần được cách ly ít nhất đến hết ngày thứ tư sau khi phát ban, tức có thể trở lại sinh hoạt cộng đồng từ ngày thứ năm nếu đáp ứng các điều kiện y tế phù hợp.

Kiêng gió lạnh và thay đổi nhiệt độ đột ngột

Bị sởi kiêng gì? Người mắc sởi thường bị sốt, ho, sổ mũi và mệt mỏi. Vì vậy, cơ thể có thể nhạy cảm hơn với môi trường lạnh hoặc những thay đổi nhiệt độ đột ngột. Người bệnh nên tránh để cơ thể bị lạnh kéo dài, không nằm trực tiếp dưới luồng gió điều hòa và hạn chế ra ngoài khi thời tiết quá lạnh. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc phải đóng kín cửa phòng hoặc tuyệt đối không được tiếp xúc với không khí bên ngoài. Phòng nghỉ cần thông thoáng, sạch sẽ và có nhiệt độ dễ chịu. Nếu sử dụng điều hòa, nên điều chỉnh mức nhiệt phù hợp, tránh để luồng khí lạnh thổi trực tiếp vào người.

Kiêng vận động mạnh và làm việc quá sức

Trong thời gian mắc sởi, cơ thể phải sử dụng nhiều năng lượng để chống lại virus và phục hồi các tổn thương. Việc tập luyện cường độ cao hoặc làm việc liên tục có thể khiến người bệnh mệt mỏi hơn. Do đó, nên tạm dừng các hoạt động như chạy bộ đường dài, tập gym nặng, chơi thể thao cường độ cao hoặc lao động thể lực quá sức.

Thay vào đó, người bệnh nên ngủ đủ giấc, nghỉ ngơi khi cảm thấy mệt và vận động nhẹ nhàng trong nhà nếu sức khỏe cho phép. Khi hết sốt, ăn uống tốt và thể trạng cải thiện, có thể tăng dần mức độ vận động theo hướng dẫn của bác sĩ.

Kiêng ăn uống thiếu khoa học

Một sai lầm thường gặp là người mắc sởi chỉ ăn cháo trắng, uống nước lọc và hạn chế nhiều loại thực phẩm vì sợ ban mọc nhiều hơn. Trên thực tế, không có bằng chứng cho thấy việc ăn thịt gà, thịt bò, trứng hoặc hải sản khiến virus sởi hoạt động mạnh hơn hay làm ban sởi lan rộng. Người bệnh không cần loại bỏ những thực phẩm này nếu không bị dị ứng hoặc có chống chỉ định riêng.

Điều cần tránh là ăn uống mất cân đối, bỏ bữa, sử dụng nhiều đồ ăn nhanh, thực phẩm quá cay nóng hoặc khó tiêu khi cơ thể đang mệt mỏi. Chế độ ăn đầy đủ dưỡng chất sẽ giúp duy trì sức khỏe và hỗ trợ quá trình hồi phục.

Kiêng tự ý sử dụng thuốc và thực phẩm chức năng

Sởi là bệnh do virus gây ra nên thuốc kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus. Người bệnh không nên tự mua kháng sinh về sử dụng khi chưa có chỉ định. Kháng sinh chỉ được bác sĩ cân nhắc nếu xuất hiện tình trạng nhiễm khuẩn thứ phát như viêm phổi do vi khuẩn, viêm tai giữa hoặc một số nhiễm trùng khác.

Ngoài ra, không nên tự ý sử dụng thuốc hạ sốt, thuốc ho, thuốc bôi ngoài da hoặc các loại thực phẩm chức năng với liều lượng tùy tiện. Đặc biệt, không tự bổ sung vitamin A liều cao vì sử dụng sai liều có thể gây ngộ độc.

Nếu người bệnh là trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền, việc sử dụng bất kỳ loại thuốc nào cũng cần được bác sĩ tư vấn.

Có cần kiêng tắm và gội đầu khi bị sởi không?

Quan niệm người mắc sởi phải kiêng tắm, kiêng gội đầu cho đến khi ban biến mất hoàn toàn là quan niệm chưa chính xác. Việc không vệ sinh cơ thể trong nhiều ngày có thể khiến mồ hôi, bụi bẩn và vi khuẩn tích tụ, làm tăng cảm giác ngứa ngáy, khó chịu. Người bệnh vẫn có thể tắm và gội đầu nếu thể trạng cho phép. Tuy nhiên, cần chú ý một số nguyên tắc:

• Sử dụng nước ấm vừa phải, tránh nước quá nóng hoặc quá lạnh.
• Tắm nhanh, không ngâm mình quá lâu.
• Không chà xát mạnh lên vùng da đang nổi ban.
• Sử dụng sản phẩm vệ sinh dịu nhẹ, hạn chế loại có hương liệu dễ gây kích ứng.
• Lau khô cơ thể bằng khăn mềm sau khi tắm.
• Tránh tắm khi đang rét run, sốt cao hoặc quá mệt.

Nếu người bệnh có biểu hiện sốt cao, suy kiệt hoặc chóng mặt, nên ưu tiên nghỉ ngơi và vệ sinh cơ thể bằng khăn ấm khi cần thiết. Như vậy, không cần kiêng tắm tuyệt đối khi bị sởi. Điều quan trọng là vệ sinh đúng cách, giữ cơ thể sạch sẽ và tránh để bị nhiễm lạnh.

Kiêng gãi, cào hoặc làm vỡ các nốt ban sởi

Khi ban sởi xuất hiện, một số người có thể cảm thấy ngứa ngáy hoặc khó chịu trên da. Việc dùng móng tay gãi mạnh, cào xước hoặc chà xát liên tục có thể làm tổn thương hàng rào bảo vệ da. Những vùng da bị trầy xước có nguy cơ nhiễm khuẩn thứ phát, khiến tình trạng viêm nhiễm trở nên nghiêm trọng hơn. Người bệnh nên giữ móng tay sạch và ngắn, mặc quần áo rộng rãi, thấm hút mồ hôi tốt. Nếu cảm giác ngứa nhiều, cần hỏi ý kiến bác sĩ về sản phẩm chăm sóc da hoặc thuốc phù hợp. Không tự ý bôi các loại lá cây, thuốc dân gian, rượu thuốc hay kem không rõ nguồn gốc lên vùng da phát ban.

Kiêng để cơ thể thiếu nước

Sốt cao, đổ mồ hôi, ho và tiêu chảy có thể khiến người mắc sởi mất nước. Nếu không bổ sung đủ chất lỏng, người bệnh dễ bị khô môi, khô miệng, mệt mỏi, chóng mặt và tiểu ít. Vì vậy, cần tránh tình trạng uống quá ít nước hoặc chỉ uống khi cảm thấy khát.

Người bệnh nên uống nước thành nhiều lần trong ngày. Có thể bổ sung nước lọc, nước canh, súp hoặc dung dịch bù nước điện giải theo hướng dẫn y tế nếu có tiêu chảy, nôn ói hay dấu hiệu mất nước. Không nên sử dụng quá nhiều nước ngọt có gas, đồ uống chứa nhiều đường hoặc chất kích thích để thay thế nước lọc.

Bị sởi nên ăn gì để cơ thể nhanh hồi phục?

Bên cạnh việc tìm hiểu bị sởi kiêng gì, người bệnh cũng cần chú ý xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý. Một chế độ ăn đầy đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất sẽ hỗ trợ hệ miễn dịch và giúp cơ thể phục hồi tốt hơn.

Bổ sung thực phẩm giàu vitamin A

Vitamin A đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe mắt, da và hệ miễn dịch. Người mắc sởi có nguy cơ thiếu hụt vitamin A, đặc biệt là trẻ nhỏ và người có chế độ dinh dưỡng kém. Một số thực phẩm giàu vitamin A hoặc tiền vitamin A có thể bổ sung vào thực đơn gồm cà rốt, bí đỏ, khoai lang, rau bina, rau ngót, trứng và các sản phẩm từ sữa.

Tuy nhiên, thực phẩm không thay thế hoàn toàn việc bổ sung vitamin A theo chỉ định y tế trong điều trị sởi.

Theo thông tin được tin tức tổng hợp về sức khoẻ tìm kiếm thì WHO khuyến nghị bổ sung vitamin A cho người mắc sởi theo phác đồ phù hợp, thường gồm hai liều cách nhau 24 giờ. Việc lựa chọn liều lượng cần được nhân viên y tế hướng dẫn, không tự ý mua vitamin A liều cao để uống.

Ăn thực phẩm giàu protein

Protein là thành phần cần thiết để duy trì hoạt động của cơ thể, hỗ trợ tái tạo mô và phục hồi sau bệnh. Người mắc sởi có thể bổ sung protein từ những thực phẩm quen thuộc như thịt lợn nạc, thịt gà, cá, trứng, đậu phụ và các loại đậu.

Nếu người bệnh bị đau họng hoặc khó nuốt, nên chế biến thực phẩm thành dạng mềm, dễ tiêu hóa như cháo thịt, súp gà, cá hấp hoặc đậu phụ sốt nhạt. Không cần kiêng thịt, cá hay trứng nếu cơ thể không có phản ứng dị ứng hoặc vấn đề sức khỏe đặc biệt.

Tăng cường rau xanh và trái cây

Rau xanh và trái cây cung cấp vitamin, khoáng chất, chất xơ và nước, giúp hỗ trợ hoạt động của hệ miễn dịch cũng như duy trì sức khỏe tổng thể. Một số thực phẩm phù hợp gồm cam, quýt, chuối, đu đủ, táo, rau cải, rau ngót và bí đỏ.

Nếu người bệnh bị đau họng, có thể lựa chọn trái cây chín mềm hoặc chế biến thành sinh tố ít đường. Nên tránh những loại trái cây quá chua nếu chúng khiến cổ họng bị kích ứng.

Bổ sung đủ nước và các món ăn mềm

Người mắc sởi thường cảm thấy mệt mỏi, chán ăn và đau họng. Vì vậy, những món ăn mềm, ấm và dễ tiêu hóa sẽ giúp việc ăn uống trở nên thuận tiện hơn. Cháo thịt bằm, súp gà, canh rau, cháo cá và các món hầm mềm là những lựa chọn phù hợp.

Nên chia khẩu phần ăn thành nhiều bữa nhỏ thay vì cố gắng ăn quá nhiều trong một lần. Đồng thời, cần uống nước đều đặn để bù lượng chất lỏng bị mất do sốt hoặc tiêu chảy.

Bị sởi bao lâu thì khỏi?

Bị sởi bao lâu thì khỏi là câu hỏi được nhiều người quan tâm khi bản thân hoặc người thân mắc bệnh. Thời gian hồi phục phụ thuộc vào độ tuổi, sức khỏe tổng thể, tình trạng miễn dịch và việc người bệnh có xuất hiện biến chứng hay không. Thông thường, một trường hợp sởi không có biến chứng sẽ trải qua các giai đoạn diễn tiến như sau:

Giai đoạn ủ bệnh kéo dài bao lâu?

Sau khi tiếp xúc với virus sởi, người bệnh thường chưa xuất hiện triệu chứng ngay lập tức. Thời gian ủ bệnh phổ biến khoảng 7–14 ngày. Trong giai đoạn này, virus đã xâm nhập và nhân lên trong cơ thể nhưng người bệnh chưa có biểu hiện điển hình. Vì vậy, nếu từng tiếp xúc với người mắc sởi, cần theo dõi sức khỏe và thông báo với cơ sở y tế để được tư vấn.

Giai đoạn phát ban kéo dài bao lâu?

Sau giai đoạn khởi phát với những triệu chứng như sốt, ho, sổ mũi và viêm kết mạc, ban sởi thường bắt đầu xuất hiện ở vùng mặt, sau đó lan dần xuống cổ, ngực, bụng, tay và chân. Ban thường kéo dài khoảng 4–8 ngày rồi nhạt dần. Khi ban bắt đầu lặn, người bệnh có thể nhận thấy các triệu chứng khác cũng cải thiện. Tuy nhiên, việc ban đã nhạt màu không có nghĩa là cơ thể đã hồi phục hoàn toàn. Người bệnh vẫn cần theo dõi thân nhiệt, tình trạng hô hấp, khả năng ăn uống và mức độ tỉnh táo.

Kết luận

Hiểu rõ bị sởi kiêng gì sẽ giúp người bệnh chăm sóc sức khỏe đúng cách, hạn chế những yếu tố gây khó chịu và giảm nguy cơ biến chứng. Người mắc sởi không cần kiêng tắm, kiêng ăn thịt gà, thịt bò hay nằm trong phòng kín. Thay vào đó, cần chú trọng nghỉ ngơi, ăn uống đầy đủ, bổ sung nước, giữ vệ sinh và cách ly đúng thời gian để tránh lây nhiễm.

Thông thường, bệnh sởi không biến chứng có thể cải thiện sau khoảng 7–10 ngày kể từ khi khởi phát, nhưng thời gian hồi phục còn phụ thuộc vào thể trạng từng người. Khi xuất hiện dấu hiệu khó thở, mất nước, co giật hoặc rối loạn ý thức, cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay để được xử trí kịp thời.